|
از روش های متداول در گرداوری اطلاعات پیمایشی (میدانی) روش پرسشنامه ای است که امر تهیه اطلاعات را در سطح وسیع امکان پذیر می سازد.در تحقیقات علوم اجتماعی و اقتصادی ،به ویژه اقتصاد کشاورزی که از گستره جغرافیائی زیادی برخوردار باشند یا افراد جامعه آماری و نمونه آن زیاد باشند معمولا از پرسشنامه استفاده می شود.روش پرسشنامه مستلزم پیش بینی ها ،رنامه ریزی و تدارک امکانات و نیروی انسانی قابل ملاحظه ای است که محقق باید از وجود آنها اطمینان خاطر داشته باشد. در روش پرسشنامه ای عوامل و عناصر متعددی دخالت دارند که از طریق کارکرد هماهنگ آنها محقق می تواند اطلاعات مورد نیاز خود را اخذ و جمع آوری نماید. این عوامل عبارتند از : 1- پرسشنامه 2- عوامل اجرای پرسشنامه 3- مدیریت اجرای پرسشنامه 4- پاسخگویان
برای طراحی و تدوین یک پرسشنامه محقق در آغاز ،نیاز اطلاعاتی خود را برای پاسخگوئی به سئوال اصلی و سئوالات ویژه تحقیق و نیز ارزیابی فرضیه های خود مشخص نماید.سپس با درنظر داشتن آنها تعداد سئوالات مورد نیاز برای پرسشنامه را با توجه به متغیرها و ابعاد مسئله مورد مطالعه تعیین کند.محقق باید درنظر داشته باشد که هر چه پرسشنامه کوچکتر و سئوالات محدودتر باشد تاثیر مفیدتری در نتایج تحقیق او خواهد داشت.نکات مهمی که محقق باید در تدوین پرسشنامه در نظر داشته باشد عبارتند از :
1- از درج سئوالات غیرضروری و خسته کننده پرهیز نماید.
2- اصل اختصار ، رسائی و سادگی لغات را درنظر داشته باشد و در صورت بکاربردن عبارات و وازگان نامانوس و پیچیده ،آنها را در پاورقی و یا پایان پرسشنامه و یا در راهنمای آن تعریف کند.
3- مجموعه سئوالات مربوط به یک متغیر یا یک بعد مسئله تحقیق را به ترتیب اولویت در کنار یکدیگر قرار دهد.
4- در شروع پرسشنامه از سئوالات ساده تر و انگیزه ساز استفاده نماید تا پاسخگو را به تکمیل پرسشنامه ترغیب نماید. به عبارت دیگر جهت سئوالات از ساده به مشکل باشد.
5- هر پرسشنامه نیاز به راهنمائی دارد که هم پرسشگران و هم پاسخگویان با مطالعه آن نسبت به تکمیل پرسشنامه توجیه شوند.
6- در آغاز پرسشنامه که به مشخصات پاسخگو اشاره می کند، آنها را در تکمیل مشخصات مخیر بگذارد.
7- در آغاز پرسشنامه و یا طی برگی جداگانه خطاب به پاسخگو او را از اهداف و مقاصد تحقیق خود و اهمیت آن وتاثیری که در زندگی افراد جامعه خواهد داشت، مطلع کند و به او اطمینان خاطر دهد که پرسشگری در رابطه با تحقیق علمی است و هیچ گونه اثر زیان آور حقوقی، اجتماعی ،اقتصادی و مالی برای او نخواهد داشت و در پایان مقدمه از او بخواهد تا در تکمیل پرسشنامه مساعدت و همکاری نماید.
8- محقق باید به پاسخگو اطمینان دهد که اطلاعات مندرج و پرسشنامه محرمانه باقی خواهد ماند و عملا باید این کار را انجام دهد .
9- سئوالات حساسیت برانگیز یا نباید مطرح شود یا اگر ضرورت ایجاب می نماید باید به گونه ای غیر مستقیم در پرسشنامه درج گردد.
10- از بیان پرسش هائی که جهت دهنده و هدایت کننده باشد، ،باید پرهیز شود.
11- در پرسشنامه نسبتا طولانی ،محقق نباید سئوالات کلیدی و اصلی را در پایان قرار دهد. زیرا اگر پاسخگو خسته شود این سئوالات بی جواب خواهد ماند.
12- محقق باید ظاهر پرسشنامه را جذاب نماید. یعنی از حیث صفحه آرائی ، چاپ ، تکثیر و......آن را بگونه ای درآورد که پاسخگو را ترغیب و تشویق کند.
13- محقق پس از طراحی و آماده نمودن پرسشنامه، قبل از تکثیر بهتر است آن را به فرد یا افراد دیگری بدهد تا به نقادی آن پرداخته ،بدین وسیله به اصلاح و بهبود محتوا ، شکل و مشخصات پرسشنامه کمک کند.
14- پس از نقادی بهتر است پرسشنامه نهائی ،در مرحله مقدماتی به تعداد محدود تکثیر و در چارچوب یک پیش آزمون و با تعدادی از پاسخگویان به صورت محدود آزمون شده و اشکالات و نقایص احتمالی آن برطرف گردد.
لازم به یادآوری است در مواردی که به علت پائین بودن سطح تحصیلات پاسخگو، تکمیل پرسشنامه توسط وی شخص وی امکان پذیر نیست، معمولا ترکیبی از روش های پرسشنامه ای و مصاحبه بکار می رود. در واقع و در عمل مصاحبه به وجه تکمیل پرسشنامه توسط پاسخگو غالب است.
|